„Немаме пријатели или непријатели — имаме интереси,“ забележа еднаш Сер Винстон Черчил. Во свет што се врти околу сојузи, интеграции и мултилатерални клубови со сѐ помалку заедничка идеологија, размислата Македонија да стане дел од Комонвелтот звучи истовремено и како шега, и како дипломатски експеримент достоен за академски труд. Но, како што би рекол самиот Черчил, „најдобрата шега е онаа што на крај станува политика.“
Во оваа фиктивна, но не и невозможна реалност, Република Македонија — под услов да влезе под своето вистинско име и да добие безвизен режим со Обединетото Кралство — би направила нешто повеќе од дипломатски куриозитет. Би станала симболичен мост меѓу постимперијалното и постјугословенското, меѓу Балканот и Британската заедница на народи. А тоа, во геополитички превод, значи нешто поскапо и од фунтата , значи влијание.
Комонвелтот денес е како стар благородник што се обидува да биде релевантен во доба на TikTok дипломатија. Основан врз остатоците на Британската империја, тој брои 56 држави, од Канада до Кенија, од Нов Зеланд до Науру, сите поврзани со нешто меѓу сентимент и прагматизам. Како што забележал лорд Палмерстон уште во XIX век, „Империите умираат кога ќе поверуваат дека се бесмртни.“ И сепак, Комонвелтот преживеа. Не поради носталгија, туку затоа што ја претвори историјата во бренд. Денес, членството таму е како да носиш диплома од Оксфорд на геополитички бал — не гарантира ништо конкретно, но остава впечаток.
Ако Македонија, таа вечно идентификациски оспорувана земја на крстосница, се најде покрај Индија и Канада во официјалниот список на Комонвелтот, тоа би било не само дипломатска победа, туку и културна револуција. Влегување „под името Македонија“, без географски придавки и политички ѕвезди, би било своевиден глобален ренесансен потег — конечно, признавање на една национална константа што децении беше заложник пред евроатлантската капија за нови земји членки.
Практично, Македонија би можела да му понуди на Комонвелтот нешто што тој одамна го изгуби — идеалистички наратив. Во времето кога Велика Британија бара нови економски мостови по Брегзит, една мала земја со огромен симболички капитал во словенскиот и православниот свет може да стане неочекуван сојузник. И, да бидеме искрени, ако Обединетото Кралство може да ја прифати Руанда како „развојен партнер“, сигурно може и Македонија како „културен симбол со умерени евро амбиции“.
Но, да се вратиме на конкретната суштина: безвизен режим. Еве ја најреалната и најироничната придобивка. Додека Македонија преговара за влез во ЕУ повеќе од две децении, можеби влез во Комонвелтот би ѝ донел побрз пристап до Лондон отколку до Брисел. Британците, со својата прочуена прагматичност, би можеле да заклучат дека една мала, англофилска држава во срцето на Балканот би била корисна за нови економски и безбедносни аранжмани. Ако ништо друго, барем би се олеснило патувањето за младите Македонци што денес учат во Манчестер и Лидс со визи подебели од дипломите. Замислете ја сцената: британски службеник вели „Congratulations, North… pardon, just Macedonia — welcome to the Commonwealth!“ И додека ја печатат новата синкава патна исправа со лав и еднорог, некаде на Водно се крева првиот англиски чај на балкански начин — со шеќер, лимон и малку недоверба.
Влезот во Комонвелтот би можел да ѝ донесе на Македонија една вистинска лекција во „soft power“. Британците, уште од времето на Тачер, знаат дека влијанието не се мери со воена моќ, туку со способност да создадеш привид на престиж. Маргарет Тачер еднаш рече: „Моќта е како да бидеш дама. Ако мораш да кажеш дека ја имаш, тогаш веројатно ја немаш.“ Македонија, во својата посттранзициска скромност, никогаш не зборува за моќ — што можеби ја прави токму „дама“ во балкански контекст.
Во реалноста, членството во Комонвелтот не носи автоматски трговски преференции, но отвора дипломатски врати. Дури и симболично присуство би значело дека Скопје ќе добие место на една маса на која седат и Нов Зеланд и Нигерија и Сингапур — држави со сосема различна тежина, но со една заедничка монархија во архивите. Македонија одамна ја плаќа цената на својот идентитет — во евроинтегративни процедури, во дипломатски преговори и во сопствените психолошки граници. Но, токму тој идентитет, прочистен од балканските конфликти и редуциран на човечко достоинство, би можел да биде најатрактивната валута во новата ера на Комонвелтот.
Британците отсекогаш имале слабост за земји со „character“. Ако не можат да најдат злато, ќе се задоволат со шарм. Замислете ја кралската церемонија: Чарлс III прима македонска делегација, а пред камерите министерот за надворешни работи објаснува дека Македонија доаѓа со искуство во политичка издржливост, а не со амбиција за рудници. И некаде зад протоколарната насмевка, британскиот дипломат си мисли: „Овие луѓе преживеале и Балкани, и спорови, и ветувања од ЕУ — ќе не преживеат и нас.“
Секако, идејата за членство во Комонвелтот би предизвикала насмевки во Брисел. Евробирократите би рекле дека тоа е „егзотична дипломатска авантура“. Но, можеби токму егзотиката е новата реалност. Во доба кога геополитиката стана пазар на симболи, а не на идеологии, малите држави мораат да играат креативно. Британците имаат поговорка: „If you can’t join them, charm them.“ А Македонија има доволно шарм — само ретко стратешки го користи.
Замислете дипломатски договор со овој член: „Обединетото Кралство ја признава Република Македонија под нејзиното уставно име и воспоставува безвизен режим за сите државјани со валидна пасошка фотографија без филтер.“ Тоа би било документ достоен за историја — и за Твитер. Секако, постои и опасноста од самозалажување. Комонвелтот е повеќе платформа за реторика отколку за економија. Но, во ера на симболички политики, реториката станува стратегија. И како што Черчил еднаш мудро рече: „Дипломатијата е уметност да кажеш “добро куче” додека не најдеш камен.“ Можеби Македонија не бара камен, туку место во сенката на еден стар, шармантен даб што се нарекува Британска традиција.
Дали Македонија реално би можела да стане членка на Комонвелтот? Веројатно не. Но, дали треба да ја разгледа таа можност — апсолутно да. Не како бегство од Европа, туку како интелектуална провокација за тоа што значи суверенитет во XXI век. Бидејќи, како што велеше Џон Кенеди, „Ние мора да ги користиме алатките на дипломатијата за да го обликуваме светот пред тој да нѐ обликува нас.“ А ако тоа обликување почне со британски акцент и македонски идентитет — можеби, за првпат по долго време, некој ќе го чуе нашиот глас не како барање, туку како идеја.
На крајот на краиштата, во свет на прагматика и протокол, Македонија би можела да научи нешто суштинско од Британците: дека вистинската моќ не е во тоа да бидеш дел од империја, туку да знаеш кога е вистинскиот момент да ѝ се насмееш.
Александар Сашко Кукулев
